TẬP 3 - CỬA TỬ (01/1964 - 12/1965)
Tôi muốn đặt tên cháu theo tên bố nó -
Denton Winslow Crocker.
Chúng tôi đã chọn tên này.
Cháu bị chứng khóc dạ đề nên suốt ngày suốt đêm
chúng tôi thức với cháu.
Chồng tôi là ông bố tuyệt vời,
đầy thương yêu và che chở,
luôn tự tay chăm sóc con.
Rồi một ngày ông ấy bảo:
“Thằng nhóc này là ông trùm của chúng ta”.
Thể là chúng tôi gọi cháu là Mogie.
Mogie Crocker sinh ngày 3/6 năm 1947,
là anh cả trong 4 người con.
Người cha là giáo viên sinh vật.
Mogie được nuôi dạy ở những thị trấn đại học -
Ithaca, Amherst, rồi cuối cùng
là Saratoga Springs,
nơi gia đình chuyển đến năm 1960
lúc cậu 13 tuổi.
Mẹ tôi đọc sách cho mấy anh em.
Anh trai tôi chú tâm vào sách vở hơn tôi.
Anh ấy rất chí thú với sách.
Mogie là đứa trẻ khác biệt.
Thông minh, độc lập,
nhưng cận nặng, không chơi thể thao tập thế được.
Cậu thích đọc sách về lịch sử và những anh hùng nước Mỹ.
Năm 12 tuổi, cậu bắt đầu viết nhật ký ghi lại các sự kiện Chiến tranh lạnh.
Cậu viết: “Tôi ghét bọn Đỏ".
Cậu thán phục những người sẵn lòng hy sinh cho sự nghiệp.
Lời Tổng thống John F. Kennedy kêu gọi ngưòi Mỹ
tự hỏi mình có thể làm gì cho đất nước
chính là lý tưởng cậu theo đuổi từ khi còn là trẻ con.
Một buổi tối, khi đọc sách cho Denton trước giờ ngủ,
tôi chọn một đoạn trong cuốn Henry đệ Ngũ
trong đó viết: “Người đổ máu cùng tôi hôm nay
sẽ là anh em tôi.
Còn những quí ông ở Anh
đang ấm êm trên giường
rồi sẽ bị nguyền rủa
vì không có mặt nơi đây,
và sẽ thán phục khi nghe ai đó kể
từng cùng chúng tôi tham chiến trong Ngày Thánh Crispin”.
Tôi nghĩ những điều đó
khiến Denton muốn tham gia vào sự nghiệp nào đó
quan trọng và can đảm.
Hôm qua tôi suy nghĩ suốt đêm.
Mà càng nghĩ, tôi càng không hiểu cái quái quỉ gì...
như thêm một Triều Tiên khác vậy.
Tôi lo phát ốm lên.
Không biết làm sao để thoát ra khi chấp nhận dính líu vào đó.
Tôi nghĩ đánh thì không đáng, mà rút ra cũng không được.
Rối rắm chưa từng thấy.
Đúng thế, hỗn độn kinh khủng.
Tôi nghĩ đến chuyện gửi lính trẻ sang đó,
nhưng sang đó làm quái gì?
Tôi mới chợt nghĩ điều này...
Việt Nam thì đáng giá gì với tôi? Đáng giá gì với nước Mỹ?
Vâng.
Dĩ nhiên, nếu ta lùi bước trước cộng sản,
thì có ngày chúng đuổi tới tận bếp nhà mình.
Vâng. Vấn đề là chỗ đó.
Nếu ta thất bại lần này,
bên bán cầu này sẽ nghĩ như vậy.
Tham chiến thì cực dễ, nhưng rút ra thì cực khó.
nhưng rút khỏi chiến tranh thì cực khó.
Rất dễ...
Tôi muốn nghe Walter và McNamara
đánh giá việc này thế nào.
Vâng.
Được rồi, thế thì lúc nào...?
Bi kịch đã đưa Lyndon Johnson vào ghế Tổng thống vào tháng 11 năm 1963.
Ông không cảm thấy thực sự nắm quyền
cho đến khi ông tranh cử năm sau đó.
Nhưng khát vọng ông dành cho đất nước cũng vĩ đại không kém
người hùng Franklin Roosevelt của ông.
Trong những năm ở Nhà Trắng,
ông lãnh đạo chính phủ ép Quốc hội
thông qua hơn 200 sắc luật quan trọng -
Đạo Luật Dân Quyền 1964,
Đạo Luật Quyền Bầu Cử năm 1965,
hỗ trợ của liên bang cho giáo dục,
chương trình mẫu giáo Head start, chương trình y tế Medicare,
và hàng loạt các dự luật nhằm xóa đói giảm nghèo ở Mỹ -
tất cả nằm trong nỗ lực hướng tới điều ông gọi là “Xã Hội Vĩ Đại”.
về đối ngoại, Johnson ít tự tin hơn.
“Người nước ngoài giờ không giống những người tôi từng biết” -
có lần ông nói thế.
Để xử trí, ông giữ lại tất cả cố vấn cao cấp của John Kennedy -
Dean Rusk ở Bộ Ngoại giao,
Robert McNamara ở Bộ Quốc phòng,
McGeorge Bundy giữ vị trí Cố vấn An ninh Quốc gia.
Ông nói: “Tôi cần các ông” -
hơn tổng thống tiền nhiệm.
Johnson hứa với công chúng:
“Quốc gia này sẽ giữ mọi cam kết từ Nam Việt Nam đến Tây Berlin”.
Nhưng trong thâm tâm, ông rất e ngại về Việt Nam.
“Ngoài kia rồi sẽ thành cuồng phong địa ngục” -
Đại sứ Mỹ tại Việt Nam nói với ông.
“Tôi muốn Nam Việt Nam không ngồi đó chờ,
mà phải xông vào rừng đập tơi bời quân cộng sản” -
Tổng thống đáp lời -
“Rồi tôi muốn họ ngưng quấy rầy tôi,
vì tôi còn nhiều việc quan trọng hơn trong nước”.
Johnson từng phản đối cuộc đảo chính
và việc giết hại Tổng thống Ngô Đình Diệm,
vì lo sẽ làm tình hình càng tệ hơn.
Quả đúng thế.
Mặt trận Giải phóng Dân tộc -
quân Việt Cộng -
tiến hành tấn công đồng loạt
khắp các vùng quê,
khoảng 400 trận chỉ trong vòng 2 tuần.
Ước tính 40% lãnh thổ nông thôn Nam Việt Nam
và hơn 50% dân chúng
nằm trong tầm kiểm soát của Việt Cộng.
Trong lúc đó, các tướng lĩnh
từng lật đổ Ngô Đình Diệm
lại đang bận cãi vã nhau.
Vụ ám sát Ngô Dinh Diệm
kéo theo hàng loạt các cuộc đảo chính khác.
Chính phủ càng về sau càng kém hiệu quả.
Vào tháng 1 năm 1964,
với sự cổ vũ của Hoa Kỳ,
Tuớng Nguyễn Khánh đảo chính thêm lần nữa.
Tháng 3, Johnson cử McNamara
sang Việt Nam với nhiệm vụ
cho dân chúng thấy rằng Tướng Khánh là “người của ta”,
Johnson nói: “Hãy đưa ông ta ra
nói chuyên với dân chúng,
và để McNamara đứng cạnh
cho dân chúng thấy
Hoa Kỳ tuyệt đối ủng hộ ông ta”.
Chúng tôi hoàn toàn ủng hộ nhân dân Nam Việt Nam.
Với người Mỹ, việc ủng hộ
người đang nắm quyền là hiển nhiên.
Thế nên McNamara đi cùng Tướng Khánh
đến một vùng quê nào đó.
Sau khi Tướng Khánh kết thúc bài diễn văn lê thê tẻ nhạt bằng câu
“Việt Nam muôn năm”,
McNamara cũng ghé vào micro và nói...
cách người Mỹ phát âm
mang nghĩa khác trong tiếng Việt -
câu McNamara nói nghe giống như
“Vịt non muốn nằm”.
Ông ta nói sai dấu mà không biết.
Rồi McNamara nắm tay Khánh giơ lên.
Đám đông chen chúc xô đấy nhau trên đường sỏi đá.
“Không đảo chính đảo phụ gì nữa” - Tổng Thống Johnson nói với các cố vấn.
Nhưng Tướng Khánh vẫn không phải là lãnh đạo chính danh dân chọn.
Các tuớng lĩnh khác vẫn tiếp tục đấu đá giành quyền lực.
Washington làm ngơ thỉnh cầu của giới Phật giáo
thiết lập chính phủ thực sự đại diện
như họ kỳ vọng sau khi Diệm bị lật đổ.
Từ tháng 1 năm 1964 đến tháng 6 năm 1965,
miền Nam trải qua 8 chính phủ khác nhau.
Tất cả lãnh đạo đều thân với Mỹ
đến mức họ bị coi là bù nhìn.
Một trợ lý của Johnson, nản lòng quá,
đề xuất đặt biểu tượng quốc gia của Nam Việt Nam
là cánh cửa xoay.
Biểu tình của sinh viên là biểu tượng
của tình trạng vô chính phủ ở Sài Gòn.
Đấu đá chính trị gây hậu quả nghiêm trọng ở miền quê.
Nếu chính phủ không đủ mạnh để cầm quyền ở Sài Gòn,
cuộc chiến chống cộng sản ẽ tiếp tục lụn bại.
Hồ Chí Minh vẫn là nhân vật được dân Bắc Việt Nam kính yêu.
Ông vẫn lo rằng đất nước còn non yếu,
lo nếu tăng cường xung đột ở miền Nam
thì sẽ buộc Mỹ tham gia sâu hơn.
Nhưng ông Hồ giờ đây đã chia sẻ quyền lực với
nhóm lãnh đạo trẻ và ít kiên nhẫn hơn.
Miền Bắc cũng có những thay đổi và xáo trộn
như Sài Gòn và Washington,
dù người Mỹ hầu như không biết gì về diễn biến đó.
Tại Hội nghị Trung ương 9, khai mạc tại Hà Nội
ngày 22/11 năm 1963,
ngày Tổng thống Kennedy bị giết hại ở Dallas,
Bộ Chính trị thảo luận về giải pháp tốt nhất cho cuộc chiến.
Hai đàn anh cộng sản của Bắc Việt,
Liên Xô và Trung Quốc,
đưa ra lời khuyên mâu thuẫn nhau.
Trong hai tuần tranh luận kịch liệt,
Hồ Chí Minh, người thiên về chiến Iược Liên Xô,
bắt đầu thất thế trước phe của Bí thư thứ nhất Lê Duẩn,
người ngả về phía Trung Quốc.
Lê Duẩn tin rằng giờ đây,
khi Diệm đã chết và chính phủ Sài Gòn đang rối ren,
năm 1964 là lúc phải hành động nhanh.
Ông Duẩn đề xuất kế hoạch 2 bước
đế giành thắng lợi ở miền Nam.
Bước một là tiêu diệt quân đội Việt Nam Cộng Hòa
bằng những trận đánh lớn “có tính quyết định".
Bước thứ hai là tấn công vào các thành phố, mà theo Lê Duẩn
sẽ châm ngòi cho dân thành thị nổi dậy.
Lãnh đạo Đảng và ai phản đối kế hoạch này
đều bị coi là “xét lại”,
bị giáng chức, sa thải, và bỏ tù.
Hàng trăm người bị đưa vào “trại cải tạo”.
Lê Duẩn nói: “Bác Hồ do dự,
nhưng tôi chỉ có một mục tiêu - đó là thắng lợi cuối cùng”.
Bộ trưởng Quốc phòng McNamara đang ở đường dây số 0.
Bob?
Vâng, thưa Tổng thống?
Tôi không muốn phiền ông, nhưng... Không sao đâu.
Cho tôi biết, ta đã tìm được ai
có đầu óc quân sự
lập được kế hoạch nào
để thắng cuộc chiến đó chưa?
Phải cố nữa đi,
tôi sắp nhồi máu cơ tim đến nơi nếu ông không đề ra giải pháp.
Phải tìm được người nào bên đó
lập ra kế hoạch tốt hơn,
vì ta vẫn đang theo kế hoạch cũ từ năm 1954,
mà không thành công nổi. Chúng ta ... ta đang thua trận.
Vậy để tôi quay lại bên đó,
thúc vào đít bắt họ làm. Phải thế mới được.
Đúng.
Tôi muốn ai đó thảo ra kế hoạch
bẫy đối phương và dập chúng nó tơi tả.
Giết một mớ chúng nó. Tôi muốn làm thế đấy.
Để tôi cố tìm giải pháp đáp ứng mục tiêu đó.
Được rồi, Bob.
Cám ơn.
Khi các cố vấn thúc giục,
Johnson tăng số lượng nhân viên quân sự Mỹ
từ 16 ngàn lên hơn 23 ngàn vào cuối năm đó.
Nhưng ông muốn êkíp của mình có mặt ở Sài Gòn.
Ông thay thế Henry Cabot Lodge,
đưa Tuớng Maxwell Taylor sang làm đại sứ,
và chọn Tướng William Westmoreland - 49 tuổi,
vị chỉ huy nhiều thành tích thời Thế chiến thứ Hai và Triều Tiên -
làm chỉ huy hoạt động quân sự Mỹ.
Tống thống hy vọng ép được Hà Nội từ bỏ việc hậu thuẫn
chiến tranh du kích ở miền Nam
bằng cách tăng dần áp lực quân sự.
Ông lệnh cho phi công Mỹ đánh bom quân Bắc Việt
và căn cứ của họ bên nước Lào láng giềng.
Ông cũng chỉ đạo quân đội Mỹ giám sát quân Việt Nam Cộng Hòa,
pháo kích các đảo của Bắc Việt Nam, và đột kích căn cứ ven biển.
Mọi thứ phải được tiến hành bí mật,
không để cho công chúng Mỹ biết.
Năm đó là năm bầu cử.
Trong lúc đó, Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân
cho rằng Mỹ đang thụ động trong giao chiến,
nên kêu gọi tấn công quyết liệt và mạnh mẽ hơn -
không kích các “mục tiêu trọng yếu” trên lãnh thổ Bắc Việt
và điều động quân Mỹ sang Nam Việt Nam trực tiếp chiến đấu.
Johnson từ chối, vì e ngại bước công kích đó
sẽ kéo Trung Quốc vào xung đột,
giống thời Chiến tranh Triều Tiên năm 1950.
Họ bảo đánh nhanh rút gọn.
Vâng.
Tôi bảo họ, sẽ không có nghị sĩ nào tán thành với ta,
và không có bà mẹ nào sẽ đồng ý việc ta tham chiến.
Mà tôi thì cần thắng kỳ bầu cử này,
rồi sau đó thì...
ta có thể quyểt định.
Kết quả thăm dò cho thấy Johnson vượt xa
ứng viên Cộng hòa tiềm năng,
Thượng Nghị sĩ Barry F. Goldwater bang Arizona,
người thẳng thừng chỉ trích
điều mà ông gọi là
sự yếu ớt của chính phủ
trước sự xâm lấn của cộng sản.
Tại sao ông ta lại né tránh câu hỏi
phải làm gì để xử lý Việt Nam?
Hay là ông ta hy vọng có thể đợi đến sau kỳ bầu cử
rồi mới đương đầu với công luận Mỹ về...
Cộng sản đang tràn lan khắp nơi
ở Đông Nam Á, vậy mà...
Johnson chẳng làm gì để ngăn chặn.
Đối thủ của tôi chưa nói cho dân biết ông sẽ làm gì để xử lý Chiến tranh lạnh.
Tôi và đám bạn học ngồi sau thùng xe tải chạy vòng quanh thị xã Perkasie
nghêu ngao mấy bài hát tranh cử của Barry Goldwater
vì Lyndon Johnson không đủ mạnh tay với phe cộng sản.
Johnson cảm thấy ông chưa đủ vốn liếng chính trị
đế hành xử cứng rắn hơn ở Việt Nam,
nhưng yêu cầu trợ lý William Bundy soạn
dự thảo nghị quyết trao ông quyền sử dụng vũ lực lúc cần,
để trình Quốc hội vào thời điểm chín muồi.
Ngày 30/7 năm 1964,
tàu chiến Việt Nam Cộng Hòa,
được quân Mỹ hướng dẫn,
bẳn pháo vào hai đảo của Bắc Việt trên Vịnh Bắc Bộ.
Đội Hải quân bé nhỏ của Bắc Việt ở tình trạng báo động đỏ.
Những diễn tiến sau đó là một trong những sự kiện gây tranh cãi
và gây hậu quả nặng nề nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.
Chiều ngày 2/8,
tàu khu trục U.S.S. Maddox đang chạy chầm chậm trong
hài phận quốc tể của vịnh
để thu thập thông tin tình báo
hỗ trợ hoạt động quân sự của Nam Việt Nam
chống lại quân Bắc Việt.
Chỉ huy một đội tàu phóng lôi của Bắc Việt tiến hành tấn công tàu Maddox.
Phía tàu Mỹ khai hỏa, nhưng bắn trượt.
Tàu phóng lôi Bắc Việt cũng bắn trượt.
Nhưng phi cơ của hạm đội đã bắn hỏng
2 tàu của Bắc Việt và bắn chìm chiếc thứ ba.
Hồ Chí Minh bàng hoàng khi nghe tin Hải quân tấn công,
và đòi được biết ai đã hạ lệnh tấn công.
Viên sĩ quan trực chiến bị khiển trách chính thức vì bốc đồng.
Có lẽ sẽ không bao giờ biết được ai đã ra lệnh tấn công.
Cho đến bây giờ, chính người Việt Nam cũng còn bất đồng.
Nhưng một số tin rằng người đó là Lê Duẩn.
Ở Washington, Hội đồng Tham mưu Liên quân
giục trả đũa Bắc Việt ngay lập tức.
Tống thống từ chối.
Thay vào đó, Nhà Trắng ra tuyên bố cành cáo
sẽ có “hậu quả nghiêm trọng”
nếu có thêm bất kỳ cuộc “tấn công vô cớ” nào nữa,
dù Johnson biết cuộc tấn công vừa rồi là do bị khiêu khích -
vì tàu Việt Nam Cộng Hòa
đột kích vào đảo của Bắc Việt.
Cả hai bên đều đang chơi trò nguy hiếm.
Ngày 4/8,
một điện đài viên Mỹ dịch sai thông tin điện đàm của Bắc Việt
và kết luận một cuộc tấn công nữa sắp diễn ra.
Thực chất, lúc đó Hà Nội chỉ nhắc nhở
chỉ huy tàu phóng lôi
sẵn sàng cho một đợt công kích mới của quân Nam Việt Nam.
Tàu Maddox và tàu khu trục Turner Joy
chuẩn bị đón một đợt tấn công mới.
Nhà Trắng cũng chuẩn bị.
Nói đi, Mac.
Tôi... Cá nhân tôi đề nghị,
sau vụ tấn công tàu lần 2 này,
ta phải trả đũa
đánh vào bờ biển Bắc Bộ
bằng cách này hay cách khác...
Tôi có cân nhắc trong lúc ăn sáng rằng
khi họ hành động trước,
bắn vào phía ta,
tôi nghĩ không chỉ bắn trả,
ta còn phải đồng thời
pháo kích mấy cây cầu hoặc đại loại thế.
Chính xác đấy. Tôi hoàn toàn đồng ý với Tổng thống.
Tôi mong ta có sẵn vài mục tiêu cụ thể,
và dập chừng 3 mục tiêu thật nhanh, ngay sau đó.
Cuộc tấn công tàu thứ 2 đã không hề xảy ra,
nhưng vào thời điểm đó,
trắc thủ rađa sóng âm Mỹ
trên tàu Maddox và Turner Joy
tin rằng có đòn tấn công thứ 2.
Có lẽ ta đã bị tấn công,
nhưng không chắc lắm - họ báo với Johnson.
Và vì có lẽ đã có tấn công,
nên Tổng thống quyết định không thể không trả đũa.
Ngoài khủng bố dân lành ở Nam Việt Nam,
giờ đây còn có thêm tấn công công khai trên biển
chống lại Hoa Kỳ.
Tuy vậy, phản ứng của chúng ta
ở thời điểm hiện tại,
vẫn ở mức giới hạn phù họp.
Người Mỹ chúng ta biết rõ -
dù nhiều người khác dường như đã quên -
nguy cơ của việc mở rộng xung đột.
Chúng ta vẫn không muốn mở rộng chiến tranh.
Tình thế đòi hỏi thì chúng tôi thi hành,
vì đó là trách nhiệm,
được huấn luyện kỹ rồi ...
tôi không băn khoăn gì.
Đó thuộc về nhiệm vụ rồi.
Trung úy Hải quân Everett Alvarez,
dân thành phố Salinas, bang Caliornia,
đóng trên tàu sân bay U.S.S. Constellation.
Phi đội Skyhawk A-4 của ông
được lệnh tấn công các căn cứ tàu phóng lôi
và kho xăng dầu gần cảng Hòn Gai.
Đây là lần đầu tiên phi công Mỹ thả bom
xuống Bắc Việt Nam.
Khi tiếp cận mục tiêu từ trên cao xuống,
chúng tôi biết rõ họ có thể phát hiện ra chúng tôi trên rađa.
Tôi nhớ đầu gối mình bủn rủn.
Và tôi nói: “Quỉ thần ơi, tôi lâm trận đây rồi".
“Chiến tranh thật rồi”.
Tôi hơi lo sợ.
Khi chúng tôi bay vào đó và họ bắt đầu bắn lên,
nỗi sợ biến mất.
Mọi thứ trở nên trôi chảy,
buồng lái lặng như tờ.
Giống như một bàn giao hưởng
theo nghĩa là máy bay của tôi
như một vũ công trên bầu trời,
và tôi là người trình diễn bản giao hưởng.
Và rồi họ bắn trúng tôi.
Cấp cứu! Cấp cứu!
Dân quân ven biển bắt giữ Alvarez và giao ông lại cho quân đội Bắc Việt.
Một người hét vào mặt tôi bằng tiếng Việt, không rõ nói gì.
Và tôi trả lời bằng tiếng Tây Ban Nha.
Đừng hỏi tôi vì sao.
Lúc đó tôi thấy làm thế là có lý.
Sau đó họ nhìn thấy chữ USA trên thẻ căn cước của tôi
và bắt đầu nói tiếng Anh với tôi.
Alvarez nghĩ ông sẽ được đối xử như tù binh chiến tranh.
Tôi dựa vào bộ qui tắc ứng xử quân đội -
tức là cung cấp tên, cấp bậc, số quân nhân, và ngày sinh.
Nhưng họ nói ngay đây không phải là tình trạng chiến tranh,
vì không có tuyên chiến.
Nên tôi không được coi là tù binh chiến tranh.
Tôi nhớ mình nghĩ một lúc,
và nghĩ: “Thật ra thì họ nói đúng”.
Everett Alvarez là phi công Mỹ đầu tiên bị bắn rơi ở miền Bắc Việt Nam,
và là người đầu tiên bị cầm tù ở đó.
Lúc đó, Tổng thống gửi cho Quốc hội
dự thảo nghị quyết mà ông bảo trợ lý William Bundy soạn sẵn
trước đó hai tháng.
Johnson dù sao cũng đã sẵn sàng hành động,
và vụ rơi máy bay tạo cớ cho ông
yêu cầu Quốc hội thông qua nghị quyết
trao quyền xử lý tình huống mà ông
đánh giá là gây hấn ở Việt Nam.
Ông có được Nghị quyết Vịnh Bắc Bộ,
mà theo ông là “rộng thênh thang”
cho phép ông làm mọi thứ.
Tôi nghĩ Tổng thống Johnson đang tìm một cơ hội,
một thời điếm chín muồi để gửi thông điệp cho Bắc Việt
rằng chúng ta quyết liệt ủng hộ Nam Việt Nam.
Ta gửi đi thông điệp đó,
và tôi nghĩ ta đã đánh giá sai kẻ thù,
vì họ cũng quyết liệt không khác gì ta.
Vào ngày 7/8 năm 1964,
với tỉ lệ phiếu 88-2, Thượng viện Hoa Kỳ thông qua
nghị quyết mang tên Nghị quyết Vịnh Bắc Bộ.
Tại Hạ viện, không nghị sĩ nào phản đối.
Thượng Nghị sĩ Goldwater không còn cáo buộc được
Johnson không đánh trả quân Bắc Việt,
đồng thời những cử tri từng lo Hoa Kỳ sẽ
dính líu quá sâu vào Việt Nam
thán phục ứng phó chừng mực của Tổng thống.
ủng hộ dành cho ứng xử của Johnson
tăng vọt từ 42% lên 72%.
Dân chúng Mỹ tin tưởng Tổng thống của họ.
Lê Duẩn và các đồng chí của ông ở Hà Nội thì không.
Họ không tin vào tuyên bố của Tổng thống Hoa Kỳ
rằng ông không muổn mở rộng chiến tranh.
Họ quyết tâm tăng cường nỗ lực nhằm thắng trận ở miền Nam
trước khi Hoa Kỳ tăng cường hiện diện
bằng cách gửi quân tham chiến.
Lần đầu tiên, Hà Nội bắt đầu gửi quân chính qui Bắc Việt
vào miền Nam theo hệ thống đường mòn
mà họ mở xuyên rừng núi ở Lào -
Đường mòn Hồ Chí Minh.
Đây là Căn cứ Không quân Biên Hòa,
lớn nhất ở Nam Việt Nam,
vài giờ sau khi cộng sản nã cối vào.
Ngày 1/11, du kích Việt Cộng pháo kích
căn cứ không quân Mỹ ở Biên Hòa, gần Sài Gòn.
5 người Mỹ thiệt mạng.
30 người bị thương.
5 chiếc B-57 bị phá hủy tại chỗ,
15 chiếc khác bị hư hại.
Thưa Đại sứ,
ông có nghĩ rằng trận này cho thấy
Việt Cộng có năng lực tác chiến mới không?
À, tôi chỉ nói rằng họ chưa từng đánh thế này.
Hội đồng Tham mưu Liên quân khuyên Tổng thống lập tức
không kích tổng lực vào 94 mục tiêu miền Bắc
và điều động lính chiến đấu
thay vì cố vấn quân sự sang Nam Việt Nam.
Tổng thống không đồng ý. Chỉ còn 2 ngày nữa là đến ngày bầu cử.
Lyndon Baines Johnson đẳc cử chức Tổng thống bằng năng lực bản thân,
và thắng áp đảo.
Trong tháng tiếp đó, ông phê chuẩn cái gọi là “phản ứng theo cấp độ" -
không kích hạn chế Đường mòn Hồ Chí Minh ở Lào
và oanh kích ăn miếng trả miếng vào các mục tiêu Bắc Việt.
Nhưng ông không chấp nhận đánh bom dài hạn miền Bắc
cho đến khi Nam Việt Nam ổn định được tình hình nội bộ.
Tổng thống Johnson lo chỉ đánh bom thì không đủ,
và tin rồi sẽ phải đưa quân sang tham chiến,
dù ông chưa sẵn lòng công khai điều này.
Mùa thu 1964, Denton lúc đó 17 tuổi, quyết tâm nhập ngũ.
Mogie Crocker đã bồn chồn từ mùa hè.
Sau sự kiện Vịnh Bắc Bộ, anh tâm sự với em gái
rằng anh muốn gia nhập Hải quân
nhưng anh biết cha mẹ sẽ không ký giấy ưng thuận
cho con trai 17 tuổi nhập ngũ.
Anh kể là đã thử đăng lính nhưng không được vì chưa đủ tuổi,
và nói rằng anh muốn cha mẹ ủng hộ anh làm điều đó.
Cha mẹ anh cố gắng thuyết phục rằng
anh sẽ có ích cho đất nước hơn
nếu đi học đại học, thay vì đi làm binh nhì.
Mogie vẫn quyết chí.
Một buổi sáng thứ Hai, cháu đi học.
Tôi nhìn thấy cháu ra khỏi nhà.
Nhưng tối đó cháu không về ăn tối mà cũng không gọi điện về.
Ngày anh tôi bỏ nhà đi là một sự kiện quái lạ bậc nhất trong đời tôi.
Một hôm tôi tình cờ xem con heo đất
thì thấy anh đã lấy hết tiền, để lại một mảnh giấy,
hứa sẽ trả lại tiền cho tôi.
Cháu bỏ nhà đi khoảng 4 tháng
và bảo rằng cháu sẽ không quay
về trừ phi chúng tôi đồng ý ký giấy chấp thuận cho cháu.
Mà đến tháng 6 cháu mới tròn 18 tuổi.
Nhưng chúng tôi chấp thuận và cháu quay về
Chồng tôi coi đây là thỏa thuận danh dự phải giữ lời,
tôi thì vẫn hy vọng có thể làm cháu đổi ý.
Với tôi, Thủy quân lục chiến là binh chủng giỏi nhất.
Mà đúng như thế.
Họ là những người lính giỏi nhất.
Tôi muốn tham gia vào đội quân giỏi nhất. Tính tôi hay ganh đua,
và cũng thích đánh nhau.
Tôi muốn vào Thủy quân lục chiến và ra trận ngay khi có dịp.
Trung úy Philip Brady, quê ở Port Washington, bang NewYork,
đến Sài Gòn vài ngày sau khi Lyndon Johnson đắc cử.
Ông nằm trong đợt cố vấn mới sang hỗ trợ
quân đội Nam Việt Nam.
Chúng ta phải tránh gây thương vong cho phụ nữ và trẻ em.
Tướng Westmoreland đích thân chào đón các cố vấn mới.
Ông là người đáng nể cả bề ngoài lẫn bề dày thành tích.
Nhiều thuộc cấp của ông ở Tunisia, Sicily, và Normandy
trong Thế chiến thứ Hai gọi ông là Siêu Nhân.
Ông chiến đấu xuất sắc ở Triều Tiên,
chỉ huy Sư đoàn 101 Không vận,
và từng là hiệu trưởng Học viện quân sự West Point.
Tạp chí TIME gọi ông là
“biểu tượng oai hùng của chiến binh Hoa Kỳ”,
... “và đồng thời,
chinh phục được trái tim và khối óc dân chúng”.
Tướng Westmoreland nói ta đã tới sát đích rồi,
chỉ dấn thêm vài bước nữa
là chiến thắng.
Nhưng khi tôi ra chiến trường,
tôi mới phát hiện ra: “Không ai nhận ra à?
Ta đang thua cuộc chiến này”.
Trung úy Brady có nhiệm vụ trợ lý cho Đại úy Frank Eller,
cố vấn cao cấp Tiểu đoàn 4 Thủy quân lục chiến Việt Nam
- một đơn vị tinh nhuệ
có biệt danh là “Kình ngư”.
Họ bảo chúng tôi sang hướng dẫn, huấn luyện,
và giúp đỡ “mấy cậu nhóc” cách đánh trận.
Nhưng thật ra họ biết rõ cách đánh trận.
Chúng tôi chỉ là phụ trợ mà thôi.
Chỉ điều phối những hỏa lực mà họ không có -
pháo kích và không kích Mỹ.
Brady gắng hòa đồng với binh sĩ Việt Nam.
Phil Brady là trợ lý cố vấn cao cấp.
Tôi nói: “ông đâu phải cố vấn của tôi. Ông là người đến giúp tôi thôi”.
Tôi cũng nói: “ông cao to quá. Tránh xa tôi ra.
Vì nếu ông đứng gần tôi, lính bắn tỉa Việt Cộng bắn ông,
nếu bắn trượt là trúng vào tôi”.
Trung úy Trần Ngọc Toàn là con trai một tài xế xe tải,
thoát khỏi bà mẹ kế cay nghiệt
bằng cách vào học Trường Sĩ quan Đà Lạt.
Toàn lúc đó đã tham chiến đánh Việt Cộng hơn hai năm.
Toàn là sĩ quan trẻ, hình như là đại đội trưởng.
Tôi quen và mến ông ta.
Ông ấy tốt nghiệp sĩ quan Đà Lạt - giống như West Point ở Mỹ.
Rất mẫn cán.
Sau này chúng tôi thấy hiểu nhau hơn
vì chúng tôi cùng một thế hệ.
Brady, Toàn, và Tiểu đoàn 4 Thủy quân lục chiến Nam Việt Nam
đóng gần Căn cứ không quân ở Biên Hoà để dự bị,
chờ lệnh điều động ra trận.
Lúc đó có tin đồn
nhiều đơn vị lớn của địch đang di chuyển trong vùng.
Kế hoạch đánh nhanh thắng lớn của Lê Duẩn
đang được triển khai.
Nguyễn Văn Tòng là cán bộ chính trị
trong Sư đoàn 9 Việt Cộng vừa thành lập
nằm trong số gần 2 ngàn quân Việt Cộng và Bắc Việt
trong vài tuần trước đó đã lặng lẽ xâm nhập Phước Tuy,
tỉnh được coi là “đã bình định xong”,
cách Sài Gòn chưa đến 60 km về phía Đông Nam.
Mục tiêu của Tòng và đồng đội là ấp chiến lược làng Bình Giã,
nơi khoảng 6 ngàn người Công giáo di cư chống cộng sinh sống.
Kế hoạch của họ là chiếm làng
và tiêu diệt quân Sài Gòn đến tái chiếm.
Để bảo đảm thắng lợi,
họ đã tập trung hàng tấn vũ khí hạng nặng
trong đêm tối -
súng cối, súng máy, súng không giật
có thể bắn cháy xe tăng.
Cộng sản chưa từng tiến hành tấn công qui mô lớn mức này.
Mờ sáng ngày 28/12,
xung kích Việt Cộng dễ dàng áp đảo dân vệ trong làng
và chiếm được Bình Giã.
Khi 2 đại đội Biệt động quân thiện chiến của Nam Việt Nam
được trực thăng thả xuống ngày hôm sau,
họ lọt vào ổ phục kích và bị đánh tan tác.
Sáng ngày 30,
Philip Brady, Trần Ngọc Toàn,
và Tiểu đoàn 4 Thủy quân lục chiến được đưa lên thay thế
và tăng cường cho Biệt động quân.
Địch quân rút lui về phía Đông của làng.
Tôi thấy đạn trong vườn bắn ra, làm rơi trực thăng.
Chúng tôi được lệnh vào thu nhặt xác.
Sĩ quan chỉ huy ở Sài Gòn
lệnh cho tiểu đoàn tôi vào để lấy xác
4 quân nhân Hoa Kỳ.
Đại đội dẫn đầu đến được vị trí các tử thi
nhưng rồi bị đánh thiệt hại nặng.
12 Thủy quân lục chiến Việt Nam trong đơn vị của Toàn thiệt mạng
khi cố tiếp cận chiếc trực thăng rơi.
Đồng đội cuộn xác họ vào tấm tăng
và đặt họ cạnh xác lính Mỹ.
Một trực thăng Mỹ hạ xuống trảng trống.
Phi hành đoàn Mỹ nhảy ra giữa hỏa lực địch,
nhặt 4 xác người Mỹ, mang lên trực thăng, rồi bay đi.
Chúng tôi bảo họ: “Này, chở xác lính tôi đi nữa chứ”.
Nhưng họ không chịu nhặt xác lính chúng tôi.
Suốt 3 giờ, Toàn và đồng đội trụ lại với các thi thể
chờ trực thăng đến đưa ra khỏi trận địa.
Lúc đó, tôi bắt đầu thấy bồn chồn
vì một là trời bắt đầu tối,
hai là chúng tôi ở ngoài tầm yểm trợ pháo binh.
Chúng tôi phải thoát ra khỏi chỗ đó.
Chúng ta phải thoát ra khỏi đây ngay
vì quân địch đang tiến vào.
Chúng tôi không có nhiều thời gian.
Tôi đến gặp Thiếu tá Nho. Tôi bảo:
“Thiếu tá, phải rút khỏi đây ngay”.
Thiếu tá Nho nói: “Đừng quên tôi là thiếu tá, còn ông chỉ là trung úy”,
rồi xoay gót bỏ đi.
Mười phút sau, trận chiến bùng nổ.
Phía địch bắt đầu nã cối.
Họ pháo kích vào vị trí của chúng tôi.
Lần đầu tiên trong chiến tranh Việt Nam
họ bắn pháo chuẩn bị trước khi tấn công.
Cuối cùng thì đợt cối cũng ngừng.
Lập tức kèn xung trận nổi lên,
và quân địch hết lớp này đến lớp khác
tràn về phía lực lượng ít ỏi ủa Nam Việt Nam.
Giống như ta bật tiếng súng đạn làm nhạc nền...
và ngồi nghe... giống hệt như thế.
Đột nhiên mọi thứ nổ bùng ra.
Chúng tôi gọi số trực thăng còn lại
bắn vào giữa vị trí mình để cản đà tiến của địch.
Nhưng không nổi.
Chúng tôi bị bao vây.
Còn địch thì cứ tràn tới.
Tôi trúng đạn.
Viên đầu tiên trúng ngay vào đây.
Viên thứ hai
thì trúng ngay ở đây.
Viên AK-47 xuyên vào bên này,
trổ ra một lỗ to thế này.
Nhưng tôi vẫn tiếp tục đánh.
Tôi không hề thấy đau đớn gì.
Không có thời gian để nghĩ về chuyện đó.
Lúc đó chúng tôi chỉ cố để thoát ra.
26 người mở đường máu đánh ra.
Chỉ 11 người thoát được.
Đêm hôm đó, lính Việt Cộng luồn trong rừng,
mang lính bị thương của họ đi
và bắn chết tất cả lính Việt Nam Cộng Hòa
còn sống mà họ tìm thấy.
Tôi giả chết.
Lính Việt Cộng đi ngang qua đá vào người tôi một cái
và bắn tôi thêm phát nữa vào ngay chỗ này.
Và đột nhiên tôi cảm thấy, à, mình còn sống.
Không sao rồi.
Thế là tôi tiếp tục giả chết.
Rồi họ rút đi.
Ôm súng trong tay,
Toàn bắt đầu bò về phía Bình Giã.
3 ngày sau người ta mới tìm thấy ông.
Một lính dù đến đón bảo tôi:
“Kinh quá.
Cha này bốc mùi thối quá,
như mùi chuột chết”.
Tôi nhìn giòi bọ và kiến bám quanh vết thương.
Lúc đó tôi mới có thời gian thấy đau.
Vì 3 ngày trước đó tôi chỉ cố để sống mà thôi.
Khi trận đánh kết thúc, 5 lính Mỹ thiệt mạng tại Bình Giã.
Việt Cộng bỏ lại 32 xác.
200 lính Nam Việt Nam bị giết,
và 200 lính khác bị thương.
Kết quả đó cho thấy rằng
quân địch đã đủ sức đánh quy mô như thế.
Các sĩ quan Thủy quân lục chiến Việt Nam mà tôi nói chuyện
thì tính rằng họ chỉ cầm cự nổi 6 tháng nữa.
Câu hỏi lớn sau trận Bình Giã -
một sĩ quan Mỹ ở Tổng hành dinh nói -
là làm thế nào mà cả ngàn lính địch
“lại có thể di chuyển ở miền quê gần Sài Gòn đến thế
mà không bị phát hiện.
Việc đó nói lên ít nhiều về cuộc chiến này”.
Hà Nội rất hả hê.
Hồ Chí Minh gọi trận đánh là “Điện Biên Phủ thu nhỏ”.
Lê Duẩn thì tin rằng chiến lược của ông đang thành công.
“Kháng chiến giải phóng miền Nam
đang tiến như vũ bão” - ông nói -
“2 năm trước, sau trận Ẳp Bắc
địch biết sẽ khó thắng ta.
Sau trận Bình Giã, địch hiểu rằng
chúng sắp bị ta đánh bại”.
Tôi, Lyndon Baines Johnson, trân trọng tuyên thệ ...
26 ngày sau trận Bình Giã
và 1 tuần sau khi Johnson tuyên thệ nhậm chức,
McGeorge Bundy gửi Tổng thống 1 báo cáo.
... “Tôi sẽ cố gắng hết sức mình”.
Chiến lược hiện tại rõ ràng không có hiệu quả, báo cáo viết.
Việt Cộng đang tiến công và lớn mạnh,
được quân đội Bắc Việt tiếp tế và tăng cường liên tục.
Nếu muốn Nam Việt Nam tồn tại,
Hoa Kỳ cần phải khẩn trương hành động.
Chính phủ có hai lựa chọn, Bundy viết.
Hoặc là tiếp tục như hiện nay
và tìm cách dàn xếp cho khỏi mất mặt,
hoặc là tăng cường sức mạnh quân sự
để buộc Bắc Việt từ bỏ mục tiêu thống nhất đất nước.
Bundy và McNamara muốn chọn giải pháp thứ hai.
Họ nói nếu Tổng thống không chọn cách này,
Nam Việt Nam sẽ sụp đổ.
Johnson nói với McNamara: “Theo tôi, không có gì tệ hơn là thua trận”.
Nhưng chỉ hơn 1 tuần sau,
quân du kích tấn công một căn cứ trực thăng tại Pleiku
trên Tây Nguyên,
làm 8 cố vấn Mỹ thiệt mạng và hơn 100 người khác bị thương.
Cách đây khoảng 24 giờ,
cuộc tấn công đầu tiên vào khu vực Pleiku...
Johnson lập tức phê chuẩn một cuộc không kích
vào doanh trại quân đội Bắc Việt.
Ngày 10/2 năm 1965,
Việt Cộng đánh bom 1 khách sạn ở Qui Nhơn,
làm thiệt mạng 23 người Mỹ và chôn vùi 21 người trong đống đổ nát.
Johnson ra lệnh không kích tiếp.
Nỗi lo lắng lan ra toàn thế giới.
Pháp - từng có mặt ở Việt Nam gần một thế kỷ -
kêu gọi chấm dứt can thiệp nước ngoài tại Việt Nam.
Thủ tướng Anh kêu gọi kềm chế.
Nhiều lãnh đạo trong đảng của Tổng thống đồng ý như vậy
dù không tuyên bố công khai.
Trong một thư riêng, Phó Tổng thống Hubert Humphrey
cảnh báo Johnson rằng, mở rộng phạm vi chiến tranh
sẽ làm hại cải cách trong nước, hoen ố hình ảnh Hoa Kỳ,
và tan hy vọng cải thiện quan hệ với Liên Xô.
Johnson không phúc đáp.
Thay vào đó, ngày 2/3 năm 1965,
Mỹ bắt đầu chiến dịch ném bom có hệ thống
các mục tiêu ở Bắc Việt Nam,
với Chiến dịch sấm Rền - Rolling Thunder.
Chiến dịch này là các đợt không kích tăng dần -
theo Đại sứ Taylor -
nhằm nâng cao nhuệ khí ở miền Nam
và làm mất tinh thần miền Bắc.
Luận điểm của Chiến dịch sấm Rền,
theo tôi hiếu, là ta tăng dần cường độ
và mức độ không kích vào Bắc Việt Nam,
đến lúc họ không chịu nổi nữa.
đến lúc họ không chịu nổi nữa..
Khi đó ta sẽ tạm ngưng,
và bắt đầu thương lượng để thoát ra khỏi đây.
Đó là nền tảng cho suy luận của ta.
Nhưng nền tảng này lại dựa trên một giả định sai lầm.
Họ đâu có chịu đầu hàng.
Họ hiểu ta rõ hơn ta hiểu họ.
Tổng thống khăng khăng giữ bí mật -
người dân Mỹ không được phép biết
rằng chính phủ đã thay đổi chính sách
từ không kích trả đũa sang ném bom có hệ thống,
rằng ông thật ra đã mở rộng chiến tranh.
Họ đồng ý đánh trả đũa là việc phải làm.
Tướng Westmoreland, lúc đầu ngần ngại
không muốn đưa quân vào Việt Nam,
xin điều 2 tiểu đoàn gồm 3.500 Thủy quân lục chiến
sang bảo vệ căn cứ không quân Đà Nẵng,
nơi máy bay cường kích xuất phát đi ném bom miền Bắc.
Đại sứ Taylor, từng kêu gọi đưa quân sang Việt Nam,
giờ lại phản đối ý định này.
Ông viết: “Khi đã cho 1 lính đổ bộ vào,
thì không thể biết được sẽ còn phải gửi thêm bao nhiêu nữa”.
Nhưng Tổng thống cảm thấy không còn lựa chọn nào khác hơn
là chấp thuận yêu cầu của Westmoreland.
Ông biết sẽ phải chịu trách nhiệm nếu cố vấn Mỹ tiếp tục thiệt mạng.
“Tôi thấy mình như thuyền giữa dòng gặp bão” - ông than phiền -
Không thoát ra được, không trốn được, mà cũng không thể bắt bão tan”.
Tháng 3 năm 1965,
Johnson cuối cùng phải làm việc chẳng đặng đừng
trong suốt thời gian qua.
Ông đưa lính Mỹ sang Việt Nam.
Chính phủ Nam Việt Nam thậm chí không được hỏi ý kiến.
Hoa Kỳ lúc đó có những tính toán lớn hơn.
Rõ ràng lúc đó chúng ta dựa trên nhãn quan Chiến tranh lạnh.
Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng John McNaughton nói rằng...
trong chủ định của ta thì 70% là tránh bị bẽ mặt,
20% là kiềm chế Trung Quốc,
và 10% là để giúp người Việt Nam.
Johnson nói riêng với bạn tốt của ông,
Thượng Nghị sĩ Richard Russell bang Georgia,
về diễn biến sắp tới.
Không còn cách nào khác, nhưng tôi sợ muốn chết luôn.
Thế nào mọi người cũng nghĩ: “Thủy quân lục chiến đổ bộ rồi
Đánh nhau rồi”.
Nếu địch mà mò ra thì chắc chắn có đụng độ.
Nhưng nếu để địch phá hủy máy bay,
tôi lại bị chửi không bảo vệ được máy bay,
giống như trận trước đấy.
Đúng.
Ông nghĩ sao?
Thưa Tổng thống, tôi nghe cũng sợ phát khiếp.
Nhưng tôi không nghĩ ra đường lùi nào cả.
Ta rơi vào thế không có đường rút nữa rồi.
Tôi không biết nữa.
Dick, tôi đang vướng phải chuyện nhức đầu...
Ta còn chiến đấu khi còn thấy hy vọng
ở đâu đó phía trước.
Nhưng ở Việt Nam thì không có tia hy vọng nào.
Hoàn toàn không có.
Ngày 8/3 năm 1965, Bác sĩ Phan Huy Quát,
Thủ tướng Nam Việt Nam lúc đó,
gọi cho Chánh văn phòng Bùi Diễm.
Bác sĩ Quát nói:
“Có 3 tiểu đoàn Thủy quân lục chiến Mỹ
đang đổ bộ vào Đà Nang”.
Tôi choáng váng. Tôi hỏi: “Nhưng vì sao?”
Ông ấy trấn an tôi.
Ông nói: “ồ, không sao, chuyện đó để lúc khác nói.
Giờ ông cần thảo thông cáo ngắn gọn
về 3 tiểu đoàn Thủy quân lục chiến đổ bộ
và đồng thời chào đón việc đổ bộ này”.
Tôi rất bất bình.
Thủy quân lục chiến Mỹ đổ bộ vào Đà Nẵng
bờ biển phía Đông của Nam Việt Nam, cách Khu phi quân sự ngăn cách hai miền
khoảng 160 km về phía Nam.
Thủy quân lục chiến sẵn sàng lâm trận.
Nhưng họ không cần làm thế.
Điều làm tôi ngỡ ngàng là Việt Nam đẹp quá.
Đồng lúa xanh như ngọc trải dài ngút mắt.
Làng mạc xinh xắn ẩn mình sau lùm tre và hàng dừa.
Xa xa là những rặng núi phủ rừng xanh mờ -
trông như Vườn địa đàng vậy.
Tôi nhớ nhìn một đoàn phụ nữ Việt Nam,
hay là nữ sinh gì đó.
Trông cứ như tiên nga giáng trần vậy.
Thật đáng kinh ngạc mà cũng khá bất an
bởi vì...
sao một nơi đẹp mê hồn thế này lại đang có chiến tranh?
Cha tôi rất mừng.
Nước tôi nhỏ bé nghèo nàn thế này,
vậy mà người Mỹ quyết định đến cứu giúp chúng tôi -
không chỉ bằng tiền của mà còn bằng cả sinh mạng của họ.
Chúng tôi thật lòng biết ơn. Chúng tôi nghĩ...
người Mỹ hùng mạnh như vậy thì chắc chắn họ sẽ thắng.
Nhìn lính ngoại quốc hành quân ngang qua làng,
một cụ già trong nhà bước ra la lên:
“Nước Pháp muôn năm!” - cụ tưởng người Pháp đã trở lại.
“Vấn đề ở đây là” -
một đại úy chỉ huy nói với phóng viên -
“làm sao phân biệt được ai là ai?”
Là thành viên Hội đồng Chỉ huy tại Sài Gòn,
tôi phản đối đưa quân Mỹ sang Việt Nam.
Tôi thấy dù Nam Việt Nam phải đánh bằng tay không
thì họ vẫn phải tự làm việc đó.
Chúng ta phải tận tình giúp họ, nhưng không thể thắng thay cho họ được.
Tôi nghĩ đó chính là thời điểm chúng ta bước qua Cửa Tử.
Trong tâm khảm của mọi người Việt Nam,
người nước ngoài là kẻ xâm lược.
Nên khi lính Mỹ vào Việt Nam,
Việt Cộng càng dễ tuyển mộ
thêm người để đánh quân xâm lược.
Biểu tình phản chiến đầu tiên tôi tham gia
là tại một cơ sở của công ty hóa chất Dow Chemical.
Lúc đó công ty này đang sản xuất napalm,
loại napalm thả xuống làng mạc Việt Nam.
Lần đó rất thất vọng vì chỉ có 40 người tham gia.
Chúng tôi lúc đó rất lạc lõng,
kém hiệu quả, bất lực,
40 người lơ vơ đứng bên ngoài.
Hầu hết người Mỹ biết rất ít về Đông Dương,
chẳng quen biết ai đang tham chiến ở đó,
và không có lý do để thắc mắc việc chính phủ
nói Hoa Kỳ có quyền lợi thiết thân cách nước họ hơn 12 ngàn km.
Tuy vậy, một số người - và con số này tăng dần lên -
bắt đầu phản đối chiến tranh vì nhiều lẽ khác nhau -
vì họ nghĩ chiến tranh là phi lý và phi luân,
tin rằng cuộc chiến này vi hiến,
hoặc đơn giản là không liên quan đến quyền lợi quốc gia.
2 tuần sau khi Thủy quân lục chiến đổ bộ vào Đà Nẵng,
ban giảng huấn Đại học Michigan tổ chức một buổi
thảo luận thâu đêm giữa các giáo sư
và khoảng 3 ngàn sinh viên về đề tài leo thang chiến tranh.
Các cuộc này được gọi là hội thảo
vì ý tưởng này do một nhóm giáo sư đại học khởi xướng.
Kỳ vọng của anh là gì?
Tôi muốn tạo ra một kênh thông tin giữa người dân
với chính phủ, vì tôi tin rằng
chính phủ không cập nhật tình hình cho chúng ta,
và người dân có quyền được biết, và chúng ta có quyền
được nói với chính phủ điều ta nghĩ.
Chẳng bao lâu sau, hàng loạt hội thảo diễn ra ở nhiều đại học lớn.
Không thể rút ra và bảo toàn danh dự.
Đại học New York ở Manhattan, Đại học Wisconsin ở Madison,
Đại học Bang California ở Berkeley.
Các cuộc hội thảo này thực sự om sòm -
nhiều tranh luận gay gắt.
Chúng tôi muốn thảo luận vấn đề chiến tranh Việt Nam ...
Ông có tán thành chính sách của chính phủ ở Nam Việt Nam không?
Hoàn toàn tán thành.
Nhiều lần những người ủng hộ chiến tranh
đến dự các cuộc hội thảo và đưa ra các quan điểm chống cộng.
Nhưng họ bị đám đông la ó lấn át.
Việc đánh bom miền Bắc và đổ bộ Thủy quân lục chiến
kéo người biểu tình về Washington mùa xuân đó.
Cuộc biểu tình do nhóm
Sinh viên vì Xã hội Dân chủ (SDS) tổ chức.
Tôi thấy SDS kêu gọi biểu tình trước Nhà Trắng
vào mùa xuân năm 1965.
Tôi không muốn tham gia vì không muốn lại bị thất vọng
như lần trước, kiểu như đến tận Washington
để đứng trơ trọi cùng 40 người trước cửa Nhà Trắng.
25 ngàn người đã tham gia cuộc biểu tình lần đó.
Đột nhiên chuyện đó khiến tôi và những cộng sự của tôi lúc đó
nhận ra có thể tạo ra được một phong trào phản chiến.
Thật kinh ngạc khi thấy
con trai chúng tôi kiên định đến mức đó.
Nhưng qua những gì chúng tôi hiểu,
cháu hành xử hoàn toàn hợp lý, dù quá quyết liệt.
Từ lúc Mogie Crocker trở về nhà, cha mẹ anh nói hay làm gì
cũng không lay chuyển được quyết tâm gia nhập quân đội của anh,
và những diễn biến ở Việt Nam
chỉ càng hun đúc thêm quyết tâm đó.
Anh muốn trở thành lính dù, và muốn được tham chiến.
Cuối cùng, cha mẹ anh miễn cưỡng
đồng ý để anh nhập ngũ. Ngày 15 tháng 3,
một tuần sau khi Thủy quân lục chiến đổ bộ vào Đà Nẵng,
Denton Crocker, Jr. gia nhập Lục quân Hoa Kỳ.
Denton chạy ào xuống cầu thang một buổi sáng,
và đến trại Fort Dix.
Thật ra, một mặt nào đó, chúng tôi cũng thấy nhẹ người,
vì không còn phải băn khoăn, lo âu
việc cháu có nên nhập ngũ hay không.
Còn cháu thì hạnh phúc. Chúng tôi cố tin rằng việc cháu làm là đúng đắn.
Lê Minh Khuê mồ côi từ bé.
Cha mẹ bà là nạn nhân cuộc cải cách ruộng đất tàn bạo
mà cộng sản tiến hành.
Dì dượng nuôi dưỡng bà,
và khuyến khích bà đọc văn học Mỹ.
Năm bà 16 tuổi, Chiến dịch sấm Rền bắt đầu.
Khuê được phân công tham gia
“Đội Thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước”.
Cùng hàng ngàn thanh niên khác,
bà vào Nam để giữ cho Đường mòn Hồ Chí Minh thông suốt.
Đúng như Johnson lo ngại,
rõ ràng là chỉ ném bom không thôi
thì không có hiệu quả.
Binh lính và quân cụ vẫn đều đặn xâm nhập xuống
theo Đường mòn Hồ Chí Minh.
Tướng Westmoreland và Tham mưu Liên quân
xin thêm hàng chục ngàn quân.
Tổng thống Johnson thận trọng.
Ông muốn làm “vừa đủ nhưng không quá đáng” - ông nói.
Nhưng ông lặng lẽ chấp thuận gửi thêm 2 tiểu đoàn Thủy quân lục chiến
và đổi nhiệm vụ của họ từ bảo vệ căn cứ sang chủ động tác chiến.
Lần đầu tiên, lính Mỹ được yêu cầu
độc lập tác chiến ở Việt Nam.
Johnson cũng không muốn tiết lộ điều này
với người dân Mỹ.
Nhưng việc đánh bom miền Bắc
và tin đồn rằng Mỹ sẽ còn quyết liệt hơn
bắt đầu khiến thế giới lo lắng.
Tổng thư ký Liên hiệp quốc u Thant đề xuất ngưng bắn 3 tháng.
Anh - đồng minh thân cận nhất của Mỹ -
công khai nói sẵn sàng mở lại Hội nghị Geneva -
từng chia cắt Việt Nam năm 1954 -
lần này với mục tiêu thống nhất Việt Nam.
Người dân Nam Việt Nam sẽ được phép quản lý đất nước của họ...
Ngày 7/4, tại Đại học Johns Hopkins,
Johnson tìm cách thuyết phục thế giới
rằng nước Mỹ có thiện chí
và tiếp tục xoa dịu nỗi lo của dân Mỹ về chiến tranh mở rộng.
Trong vài tháng qua, địch tăng cường tấn công Nam Việt Nam.
Vì thế, ta cần phải tăng cường đáp trả
và không kích trả đũa.
Mục đích của chúng ta không thay đổi.
Chúng ta chỉ thay đổi cách thức mà thôi.
Ông không hề nhắc đến việc cho phép Thủy quân lục chiến
trực tiếp tác chiến.
Thay vào đó, Tổng thống kêu gọi “đàm phán vô điều kiện” với Hà Nội,
và vì là nhà cải cách Tân kinh tế,
ông đề xuất một kế hoạch khổng lồ để phát triển toàn bộ Đông Nam Á.
Sông Mê Kông rộng lớn có thể cung cấp lương thực, nước, và năng lượng
vượt xa qui mô lưu vực sông Tennessee ở Mỹ.
Tôi ở bìa làng.
Chúng tôi bị địch từ trong làng bắn ra.
Lúc đó tôi có một đài bán dẫn nhỏ
và ngồi nghe Tổng thống Johnson phát biểu.
... sẽ dùng vũ lực một cách kiềm chế và khôn ngoan...
Chúng tôi phải gọi thả napalm vào làng.
Tôi vừa gọi máy bay ném bom napalm
vừa nghe Tổng thống nói chuyện hòa bình.
...Chúng ta sẽ cố giữ xung đột khỏi lan rộng...
Thật là siêu thực.
Chúng ta không muốn phá hủy
những thứ nhân dân Bắc Việt đã xây dựng
bằng bao công lao và hy sinh.
Cuộc chiến này, như bao cuộc chiến khác, đầy những trớ trêu tệ hại.
Người dân Bắc Việt mong muốn gì?
Hà Nội coi đề nghị của Tổng thống chỉ là một thủ đoạn.
Cố vấn của Johnson và Hội đồng Tham mưu Liên quân
tiếp tục tranh luận xem nên gửi quân sang
với số lượng và nhịp độ như thế nào.
Đồng thời, Tổng thống đưa đơn vị Lục quân đầu tiên sang Việt Nam.
Càng lúc càng thấy rõ rằng
Hoa Kỳ sẽ trụ lại Việt Nam một thời gian dài.
Không thể làm nhân chứng trung lập trong chiến tranh.
Chiến tranh cứ xộc vào ta,
ăn tươi nuốt sống ta, từ trong ra ngoài.
Chiến tranh không phải là nơi để lùi lại,
giữ thế trung lập, khách quan,
như nhà báo và phóng viên ảnh mong muốn.
Không làm thế được.
... phòng vệ, và đánh nhanh rút gọn...
Việc quân Mỹ tham chiến ở Việt Nam ngày càng đông
thu hút rất nhiều phóng viên.
Không có kiểm duyệt báo chí như thời Thế chiến thứ Hai.
Phóng viên chỉ cần cam kết tuân thủ qui định của quân đội
để tránh phương hại đến hoạt động quân sự.
Làm báo lúc đó thật nguy hiểm.
Hơn 200 phóng viên và nhiếp ảnh gia thiệt mạng
khi đưa tin chiến sự ở Đông Nam Á.
Joseph Lee Galloway là phóng viên trẻ của UPI
quê ở Reíugio, bang Texas.
Ông chỉ ghé Sài Gòn để làm xong giấy tờ,
rổi lập tức ra Đà Nẵng.
Ban đầu Thủy quân lục chiến đổ bộ vào đây
để bảo vệ căn cứ không quân.
Rồi họ nhận ra rằng không thể ngồi một chỗ mà bảo vệ căn cứ,
mà phải rải quân rộng hơn vì địch sẽ từ xa nã cối và bắn hỏa tiễn vào,
nên phải tung quân ra bán kính 25-30 km.
Có nghĩa là phải hoạt động trong phạm vi đó.
Mà một khi đã làm thế, thì không còn đơn thuần là bảo vệ căn cứ nữa,
mà là tác chiến trong vùng địch.
Lúc đó, thứ đáng sợ chưa phải là Việt Cộng
mà là địa hình.
Đi từ điểm A đến điểm B trong rừng già
cực kỳ khó khăn.
Có lần tôi mất 4 tiếng đồng hồ mới đi được chưa đầy 1 cây số,
vừa đi vừa dùng dao phạt bụi rậm.
Việt Cộng rành địa hình hơn Thủy quân lục chiến nhiều,
nên di chuyển bọc quanh lính Mỹ.
Trại Fort Dix, ngày 10/6 năm 1965.
Mẹ thương yêu,
Huấn luyện cơ bản đã xong, con đang chờ lệnh điều động.
Chờ đợi thế này nhiều khi rất chán,
nhưng con lại có nhiều thời gian để đọc sách.
Con vừa đọc xong Đồi gió hú,
Trại súc vật, Bảy cột trụ thông thái, và Ngài Jim.
Mong cả nhà đều khỏe.
Thương, Mogie.
Mogie Crocker được về thăm nhà 2 tuần
trước khi lên đường sang Việt Nam.
Một hôm chúng tôi ngồi ăn tối,
nói chuyện chung chung về chiến tranh
và tình hình chung bên đó.
Mogie nói: “Dĩ nhiên nếu con là người Việt,
con sẽ đứng về phía Việt Cộng”.
Tôi rất thắc mắc về điều đó.
Có lẽ Mogie liên tưởng đến Cuộc cách mạng Mỹ
và thấy rằng người Việt muốn có tự do của riêng họ.
Nhưng là một công dân Mỹ,
cháu lại nhìn bao quát hơn về nỗ lực ngăn chặn cộng sản.
Tôi nhớ một đêm nọ,
tôi và anh ấy thức khuya.
Đột nhiên anh ấy úp đầu vào bàn tay
và nói: “Anh không muốn trở lại quân đội”.
Tôi ngớ người ra.
Tôi bảo: “Nhưng chính anh muốn vào quân đội cơ mà”.
Tôi chưa hề nghĩ rằng anh ấy có cảm giác giằng xé,
vừa sợ hãi, vừa cương quyết phải đi.
Ở Nam Việt Nam, tình hình ngày càng xấu đi.
Vào tháng 5, Việt Cộng
có 4 trung đoàn chính qui Bắc Việt yểm trợ,
- khoảng 5.000 quân -
cứ mỗi tuần lại tiêu diệt được một tiểu đoàn Nam Việt Nam.
Nam Việt Nam lúc đó dường như chỉ còn vài tuần nữa là sụp đổ.
Tuyệt vọng, Tướng Westmoreland đòi
gửi ngay hàng chục ngàn lính Mỹ.
Nhưng cả việc tiếp tục đánh bom lẫn khả năng Mỹ can thiệp tổng lực
dường như đều không làm Hà Nội sợ hãi.
Lê Duẩn, không kịp đánh thắng
trước khi Mỹ gửi quân sang Việt Nam,
giờ đây tin rằng công luận Mỹ -
giống như công luận Pháp trước đây - rồi sẽ mệt mỏi
vì cuộc chiến tốn kém và đẫm máu quá xa nhà.
Ông Duẩn nói, ngược lại, “miền Bắc sẽ không sợ tổn thất”.
Ông Duẩn càng tự tin hơn, vì sự can thiệp của Mỹ
đã buộc Liên Xô và Trung Quốc phải hỗ trợ ông.
Matxcơva đồng ý cung cấp số lượng lớn khí tài quân sự hiện đại.
Hà Nội trở thành thành phố
được phòng thủ mạnh nhất thế giới.
Trung Quốc cũng đồng ý gửi lính hỗ trợ hậu phương
để lính Bắc Việt rảnh tay tham chiến ở miền Nam.
320 ngàn lính Trung Quốc đã sang phục vụ ở hậu phương miền Bắc.
Lê Duẩn hứa: “Chúng ta sẽ đánh
dù Mỹ có dùng thủ đoạn gì đi nữa”.
Tháng 6 năm 1965,
Bộ trưởng Quốc phòng McNamara đến Sài Gòn.
Rất nhiều sĩ quan, từ úy đến tá, được gặp ông.
Ai cũng nói với McNamara:
“Tình hình quá căng, chúng ta phải đưa quân Mỹ sang đây”.
Vì thế, bất chấp nghi ngại trong lòng,
và bây giờ ai có nói gì đi nữa, tôi vẫn nhớ rõ ràng
mình nói với Bộ trưởng Quốc phòng là phải đưa lính Mỹ sang Việt Nam.
Trong 3 tuần, Tổng thống và các cố vấn tranh luận xem nên trả lời
yêu cầu gửi quân khẩn cấp của Westmoreland như thế nào -
chủ yếu là về số lượng và tốc độ gửi quân.
Thứ trưởng Ngoại giao George Ball nêu lý lẽ
phản đối leo thang chiến tranh.
Ông nói với Tổng thống không thể thắng cuộc chiến này.
Người dân Mỹ sẽ chán ngán cuộc chiến.
Binh lính của chúng ta sẽ sa lầy
“trên ruộng đồng, trong rừng thẳm,
trong khi chúng ta phá tan nát đất nước họ”.
Không ai đồng ý với ông.
Cuối cùng, Johnson gửi thêm 50 ngàn quân cho Westmoreland,
nhưng hứa sẽ gửi thêm 50 ngàn nữa trước cuối năm 1965,
và nhiều hơn nữa nếu cần.
Sau khi lính Mỹ sang năm 1965,
Nam Việt Nam cứ rối tung lên.
Không ai hiểu gì về đất nước, con người,
và mảnh đất mà họ tham chiến.
Tôi cho rằng đó là sai lầm lớn.
Ngừng bắn!
Ngừng bắn.
Việc ông tăng quân sang Việt Nam
thể hiện thay đổi gì trong chính sách
sử dụng quân đội Mỹ để bảo vệ các căn cứ Mỹ
và làm quân dự bị khẩn cấp hay không?
Không hề có thay đổi gì trong chính sách.
Không có thay đổi gì trong mục tiêu của ta.
Trong tháng 6, binh sĩ tại đây dường như đang ...
Hầu hết các bản tin truyền hình từ Việt Nam
đều tương tự các đoạn phim thời sự mà người Mỹ đổ xô đi xem
thời Thế chiến thứ Hai - nhiệt tình, vô tư,
người Tốt đánh bại kẻ xấu.
Nhưng, tối ngày 5/8 năm 1965,
người Mỹ nhìn thấy một bộ mặt khác của cuộc chiến.
Chúng tôi dang ở rìa làng Cẩm Nê cùng các đơn vị của Tiểu đoàn 1...
Phóng viên Morley Saíer của hãng CBS và nhóm quay phim
đi tuần cùng Thủy quân lục chiến gần Đà Nẵng.
Họ được lệnh lục soát cụm 4 khu làng
tìm vũ khí, lương thực địch để tiêu hủy.
Cuộc chiến ở Việt Nam là như thế này đây.
Người già và người quá trẻ.
Thủy quân lục chiến đốt nhà của ông bà già này
vì đạn bắn ra từ đó.
Vào làng lại không thấy thanh niên nào.
Cuộc hành quân này đốt cháy 150 căn nhà,
làm 3 phụ nữ bị thương, làm 1 em bé thiệt mạng,
1 Thủy quân lục chiến bị thương, và bắt được 4 tù binh này
Cuộc hành quân này là bản thu nhỏ của rắc rối mang tên Việt Nam.
Chắc chắn, hỏa lực Mỹ sẽ mang lại chiến thắng quân sự ở đây
Nhưng với nông dân Việt Nam, căn nhà là công sức khó nhọc cả đời.
Những hứa hẹn của Tổng thống chắc chắn không đủ
để thuyết phục họ ta đứng về phía họ.
Ngày hôm sau, Tổng thống gọi điện
cho bạn ông, Frank stanton, chủ tịch hãng truyền hình CBS.
“Chào Frank, Tổng thống đây.
Ông định chơi tôi đấy à?"
Safer đã làm vấy bẩn quốc kỳ nước Mỹ, Johnson nói.
Anh ta có khi còn làm gián điệp cho Liên Xô, phải đuổi cổ ngay.
Thủy quân lục chiến thì tố Saier đưa bật lửa zippo cho lính
và bảo họ đốt nhà để quay phim.
Một thiếu tá tại văn phòng Thủy quân lục chiến ở Đà Nẵng
gọi CBS là “Kênh Truyền hình Cộng sản”.
Sau cuộc hành quân đó,
Saíer phỏng vấn một số lính Thủy quân lục chiến đốt làng Cẩm Nê.
Anh có tâm tư, hoặc tiếc thương gì những người anh làm cho mất nhà cửa không?
Không ăn năn gì. Bạn bè tôi chắc cũng vậy.
Cứ thương tình mấy người này thì sao mà làm việc được.
Khán giả truyền hình bị sốc.
Tướng Westmoreland thú nhận: “Chúng ta gặp một vấn đề
sẽ còn tái diễn chừng nào chúng ta còn ở Việt Nam.
Cấp chỉ huy phải kiềm chế ở mức hiếm thấy trong thời chiến,
và đòi hỏi mức nhận định mà lính trẻ ít khi có được”.
Lúc đầu ta tưởng cũng giống như lính Mỹ
tiến vào Paris sau khi giải phóng Pháp.
Nhưng hoàn toàn không phải vậy.
Tôi nhớ một lần đi vào một khu làng,
thấy cả một gia đình người Việt thu lu trong một hầm trú ẩn.
Họ khiếp hãi chúng tôi.
Tôi nhớ lúc đó tự hỏi thầm:
“Không hiểu hồi xưa, thời thuộc địa,
ở lpswich, Massachussetts hoặc đâu đó,
người dân Mỹ thấy lính Anh xông vào
thì có khiếp đảm thế này không”.
Bọn Việt Cộng
đã khủng bố và đốt nhà cửa các bạn.
Còn chúng tôi đến đây để giúp các bạn.
Để chứng tỏ khả năng bảo vệ các bạn,
chúng tôi sẽ gọi máy bay
đánh phá quân Việt Cộng ở phía bên kia thung lũng
vào lúc 10 giờ 30 phút sáng.
Ba mẹ thương yêu,
Con đang ở Lữ đoàn 1, Sư đoàn 101 Không vận
tại Việt Nam.
Bên Mỹ đang có chuyện gì thế?
Bọn con không thể nào hiểu được
mấy cuộc biểu tình phản đối,
bên này nhiều người rất bực bội chuyện đó.
Tình hình ở đây làm con càng tin
vào chính sách hiện nay của chúng ta.
Con chỉ lo vụ kêu gào đòi hòa bình
có thể khiến chính phủ thay đổi chính sách
vào lúc chúng ta đến gần thẳng lợi.
Khi chuyện Việt Nam ngày càng hỗn loạn,
tôi băn khoăn liệu ta có nên sang đó không.
nhưng không cho cháu biết.
Đây là cuộc xung đột rất khó nói, ít nhất là với tôi.
Chúng tôi ai cũng phấn khởi khi Sư đoàn 1 Không kỵ -
- sư đoàn thử nghiệm - được điều sang Việt Nam.
Sư đoàn này được huấn luyện cơ động tác chiến đường không,
tận dụng triệt để thế mạnh của trực thăng.
Họ dùng trực thăng chuyển pháo,
đổ quân nhảy cóc, săn đuổi, dồn ép địch khốn đốn.
Chiến thuật này mới,
dự kiến thay đổi cách tác chiến của ta.
Tháng 9 năm 1965,
Sư đoàn 1 Không kỵ mới thành lập -
gồm 16 ngàn lính, 1.600 xe, và 435 trực thăng -
đến An Khê, căn cứ khổng lồ ở vùng đồng cỏ bên rìa Tây Nguyên.
Sân bay trực thăng tên là “Sân Gôn”.
Trong lúc Sư đoàn 1 làm quen với địa hình,
hàng ngàn quân chính qui Bắc Việt theo Đường mòn Hồ Chí Minh
di chuyển về Nam đến vùng Tây Nguyên,
nhập vào các đơn vị Việt Cộng tại chỗ.
Họ thiết lập căn cứ trong dãy núi
phủ rừng rậm và nhiều hẻm núi
ở phía Nam sông la Đrang.
Tối ngày 19/10,
đặc công cộng sản xâm nhập đến bán kính 40 mét
vòng rào phòng thủ Trại Đặc nhiệm Mỹ ở Plei Me.
Đồn trú ở đây là 12 lính Mũ Nồi Xanh,
14 lính Việt Nam Cộng Hòa, và khoảng 400 binh sĩ người Thượng.
9 trong số 12 lính Mũ Nồi Xanh trúng đạn.
Họ cầm cự được 2 ngày,
đến khi thêm 15 lính Mũ Nồi Xanh và 160 Biệt động quân Nam Việt Nam
được trực thăng thả xuống, dưới quyền Thiếu tá Charles Beckwith,
được đồng đội gọi là Charlie Xông Pha.
Ngày hôm sau,
Joe Galloway xin một phi công trực thăng
chở vào khu trại đang bị vây.
Đó là lần đầu tôi gặp Thiếu tá Charles Beckwith.
Ông bảo: “Tôi cần đủ thứ trên đời.
Thế mà đám Lục quân thông thái
lại gửi cho tôi một tay phóng viên?”
Ông kéo tôi ra chỗ một khẩu đại liên 30.
Ông chỉ tôi cách nạp đạn, cách thông súng.
“Mấy đứa da nâu ngoài hàng rào thì cậu được bắn” -
Beckwith bảo Galloway -
“nhưng không được bắn mấy đứa da nâu
bên trong hàng rào nghe chưa; lính của tôi đó”.
Tôi ngồi đó, nghĩ:
“Tôi là thường dân mà”.
Tôi nói thế với Beckwith, và ông đáp:
“Trên núi này, Không có thường dân đâu nhóc”.
Suốt gần một tuần, quân Bắc Việt đánh Plei Me
hết đợt này đến đợt khác.
Chỉ sau khi quân Mỹ đánh bom và napalm
phá địa hình xung quanh trơ trụi như mặt trăng,
quân địch mới chịu rút lui.
Quân Việt Cộng mà ông đánh ở đây là loại lính thế nào?
Tôi sẵn lòng đánh đổi mọi thứ để có được 200 người lính như họ.
Họ là những người lính giỏi nhất mà tôi từng thấy.
Việt Cộng á?
Đúng thế. Họ tận tâm và thuộc loại cừ khôi.
Tôi chưa thấy lính nào giỏi như họ.
Bất chấp tổn thất trong trận Plei Me,
chỉ huy quân Bắc Việt là Tướng Chu Huy Mân
vẫn nóng lòng muốn đánh quân Mỹ thêm trận nữa.
Ông quyết tâm học cách đánh quân Mỹ.
Quân tăng viện đổ xuống phía Nam theo Đường mòn Hồ Chí Minh
đến thung lũng la Đrăng -
trong số đó có thiếu úy Lộ Khắc Tâm,
người tình nguyện vào Nam chiến đấu.
Sáng ngày 14/11 năm 1965,
Các trực thăng Sư 1 Không kỵ của Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 7 -
- đơn vị cũ của Tướng Nội chiến Mỹ Custer - bay về hướng Tây, dọc sông la Đrăng,
vào vùng núi Chu Pong, tìm kiếm quân địch.
Viên chỉ huy là một cựu binh Triều Tiên quê ở bang Kentucky,
Trung tá Hal Moore.
Ông được báo có một căn cứ lớn của địch
nằm đâu đó trên sườn núi.
Ông có nhiệm vụ dẫn tiểu đoàn,
gồm 29 sĩ quan và 411 lính, đi tìm và diệt quân địch.
Có hai trảng trống đủ lớn để Moore đổ bộ 8 trực thăng cùng lúc.
Ông chọn trảng gần núi nhất - Bãi đáp X-Ray.
Moore luôn chỉ huy từ tuyến đầu.
Ông là người đầu tiên nhảy xuống từ trực thăng đầu tiên.
Ông cử các nhóm 6 người tỏa ra tứ phía khoảng 100 mét.
Thung lũng la Đrăng tuyệt đẹp - một lính nhớ lại -
như công viên quốc gia ở Mỹ vậy.
Chỉ trong vài phút, lính của Moore bắt được một tay đào ngũ.
Run rẩy vì khiếp sợ, anh ta nói có ba tiểu đoàn lính
đóng trên núi, 1.600 người.
Anh ta nói họ hăng hái diệt Mỹ,
nhưng chưa tìm được Mỹ để đánh.
Moore nhanh chóng thiết lập sở chỉ huy
sau một trong mấy ụ mối khổng lồ nằm rải rác trong trảng trống.
Mãi đến giữa buổi chiều lính của ông mới đổ bộ hết.
Ông không có nhiều thời gian.
“Chúng ta cần rời bãi đáp
và tấn công quân địch trước khi họ đánh ta” - Moore nhớ lại.
Ông cử 2 đại đội tiến lên hướng địch trên sườn núi.
Hầu hết lính Bắc Việt, cũng giống như lính Mỹ,
đều chưa đánh nhau bao giờ.
Họ được lệnh lắp lưỡi lê.
Trung tá Moore không thể biết được
rằng đối phương không chỉ có 1.600 quân,
mà có đến 3 ngàn quân - gấp 7 lần lực lượng của ông.
Chỉ trong vòng ít phút,
lính Mỹ bị hàng trăm lính Bắc Việt tấn công.
Một trung úy Mỹ quá hăng hái
dẫn trung đội dưới quyền gồm 28 lính
tách quá xa khỏi đại đội, và bị bao vây.
Anh ta bị bắn chết.
Viên trung sĩ lên thay cũng bị bắn thủng đầu.
Đến xế chiều, chỉ còn 7 lính trong trung đội bị vây
còn đủ sức bắn trả.
Moore phải xử lý cùng lúc ba tình huống -
bảo vệ bãi đáp, tấn công quân Bắc Việt,
và tìm cách cứu toán lính đang bị vây.
Tối đó, Joe Galloway lại tìm được cách
đi cùng trực thăng tiếp tế nước uống và đạn dược
cho tiểu đoàn của Moore.
Lúc trực thăng bay vào gần trận địa,
Galloway ngồi trên một thùng lựu đạn
và nhìn vào bóng tối.
Tôi thấy những đốm sáng nhỏ lập lòe
từ trên núi tràn xuống.
Đó là quân địch đang xuống núi để chuẩn bị hôm sau tấn công.
Trực thăng vào tới, thả chúng tôi
rồi vọt lên bay ra, trời tối đen như mực.
Chúng tôi nằm đó xem có ai đến chỉ dẫn
giờ phải làm gì.
Sáng hôm sau, đột nhiên mọi thứ đổ ập xuống.
Tiếng súng nổ điếc tai.
Âm thanh kinh hoàng, không thể tưởng tượng nổi.
Lúc bắn nhau như thế,
tôi nằm dán mình xuống đất
vì đạn bắn sàn sàn chỉ cách mặt đất khoảng
nửa mét hoặc hơn một chút.
Hàng trăm quân địch xông vào lính Mỹ.
Họ đội mũ có lưới ngụy trang dắt cỏ.
Một lính Mỹ nhớ lại, quân địch thổi còi
và gào thét xung phong trông y như “mấy bụi cây”.
Họ định diệt sạch bọn tôi.
Suýt làm được điều đó.
Suýt nữa là làm được.
Nhưng bọn tôi có 2 thế mạnh.
Một là người chỉ huy và binh lính giỏi.
Hai là có hỏa lực không, pháo hỗ trợ.
Chúng tôi có, còn họ thì không.
Nhưng dùng yểm trợ không pháo cũng có khi rất nguy hiểm.
Các đơn vị của Moore đánh dấu vị trí
bằng khói màu để khỏi bị không quân đánh nhầm.
Trong trận này, Mỹ đã bắn đến khoảng 18 ngàn viên đạn pháo,
nhiều viên rơi cách lính chừng 25 mét.
Trực thăng vũ trang bắn 3 ngàn trái rocket.
Tiền sát viên không quân
điều động toàn bộ máy bay trực chiến ở Nam Việt Nam
tới yểm trợ.
Các loại máy bay, cả chiếc ném bom chiến lược tầm xa B-52,
bay thành nhiều tầng cách nhau 300 mét bên trên chiến trường,
quần đảo ở độ cao từ 2 đến 10 ngàn mét,
sốt ruột chờ mục tiêu để bắn phá hoặc ném bom.
“Thề có Chúa” - Moore nói - “ta được gửi đến đây để diệt cộng sản,
và ta đang làm việc đó”.
Tôi nhìn lên
thấy 2 chiến đấu cơ nhắm thẳng vào sở chỉ huy,
2 quả napalm được thả ra, lộn nhiều vòng trên không
thẳng về hướng chúng tôi.
Vài ba cậu lính trẻ và một trung sĩ,
đang nấp trong mấy hố công sự ở ngoài rìa chỉ huy sở.
Tôi thấy trái napalm nổ tung
và 2 cậu lính giãy giụa trong khối lửa.
Tôi nghe có tiếng gầm
của không khí bị napalm
hút vào khối lửa địa ngục trần gian
thiêu đốt họ.
Khi êm đi một chút, tôi nghe thấy tiếng gào thét.
Ai đó la lên: “Nắm lấy chân cậu ấy”.
Tôi đưa tay xuống nắm chân cậu ấy, thì đôi giày vỡ vụn,
và thịt ở cổ chân cậu ấy tuột hết ra.
Tôi cảm thấy tay mình cầm cả vào xương.
Đến giờ tôi vẫn còn cảm giác đó.
Hai ngày sau, cậu ấy chết.
Đó là Jim Nakayama người thành phố Rigby, bang Idaho.
Vào 10 giờ sáng hôm đó,
không lực Mỹ đẩy lùi đợt công kích của quân địch.
Những người sống sót trong trung đội bị vây
đến chiều thì được cứu.
Họ bị hỏa lực địch ghim chặt xuống đất
lâu đến nỗi phải dìu đỡ mới đứng lên được.
Sáng hôm sau,
quân địch tung 4 đợt đột kích vào cùng một vị trí
trong đội hình của Moore,
đều bị súng máy và đạn pháo đánh lui.
Lính Bắc Việt và Việt Cộng còn sống sót rút lui vào rừng,
để lại xung quanh bãi đáp một vòng xác lính của họ
- 634 xác người bị bắn, bị xé tung và cháy đen vì lửa.
Sau 3 ngày 2 đêm giao chiến,
trực thăng bay vào di tản lính Mỹ còn sống sót
và gom xác chết.
Xác chết thậm chí
không giống người, nhìn như tượng manơcanh vậy.
Vừa nhìn tôi vừa nghĩ: “Chắc mình sẽ không bị thế đâu”.
Tôi được chứng kiến họ chiến đấu ở la Đrăng.
Tôi luôn thấy cay đắng khi người ta bảo rằng
binh sĩ Mỹ trong Thế chiến thứ Hai
là thế hệ tuyệt vời nhất.
Những cậu lính trẻ này hào hiệp và quả cảm
có kém gì ai trong Thế chiến thứ Hai đâu.
79 lính của Moore thiệt mạng
ở Bãi đáp X-Ray, thung lũng la Đrăng,
121 lính bị thương.
Xin hãy nói với người dân Mỹ
lính của chúng ta thật tuyệt vời.
Can đảm, mạnh mẽ, và tốt bụng.
Bảo đi đánh chỗ nào họ cũng sẵn sàng.
Họ có kỷ luật bản thân,
và có tinh thần đồng đội.
Họ thật sự vượt trội.
Và...
Chỉ huy tiểu đoàn này 18 tháng qua...
xin lỗi, tôi xúc động quá,
khi thấy lính của tôi hy sinh thế này...
Tôi chưa ...
Tôi vô cùng hãnh diện về họ.
Họ thật sự tuyệt vời.
Hal Moore không chịu rời trận địa
cho đến khi xác minh được tình trạng toàn bộ lính dưới quyền.
Ông là người đầu tiên bước xuống Bãi đáp X-Ray,
và cương quyết là người cuối cùng rút đi.
Bắc Việt thiệt hại nặng nề trong trận la Đrăng,
nhiều người sống sót bị sang chấn tâm lý.
Một đại tá Bắc Việt nhớ lại: “Bầu không khí cực kỳ ảm đạm
bao trùm các đơn vị lúc đó”.
Nhiều người nằm lì trên võng.
Nhiều người không chịu tắm rửa.
Một người lính làm thơ kể lại nỗi đau:
“Cua nằm yên trên thớt,
chờ dao chém xuống đầu”.
Trong trận la Đrăng, ta chết 1 thì địch chết 10.
Trong quân sự gọi là tỉ lệ tổn thất địch ta 10:1.
Nhưng quân địch sẵn sàng trả giá đắt,
thậm chí đắt hơn thế, để học bài học cốt lõi.
Nắm thắt lưng địch mà đánh.
Nghĩa là ta phải vào thật gần,
đến mức địch không thể gọi pháo và máy bay
vì sợ đánh trúng vào quân họ.
Đến cực gần, giáp mặt tay đôi.
Lúc đó thì coi như ngang cơ.
Quân Bắc Việt tổn thất hàng trăm sinh mạng
khi tấn công tiểu đoàn của Moore ở Bãi đáp X-Ray.
Nhưng vài ngày sau, họ phục kích một tiểu đoàn khác
và diệt sạch tiểu đoàn này.
Trong trận đánh gần Bãi đáp Albany,
quân địch đánh gần đến mức không thể gọi pháo được.
Trong số 425 lính Mỹ tham chiến, 155 người thiệt mạng,
và 124 người bị thương.
Cả hai phe đều tuyên bố thắng trận ở la Đrăng.
Mỹ rêu rao ầm ĩ số thương vong của địch
tại Bãi đáp X-Ray.
Tỉ lệ tổn thất địch ta là...
Còn phía Bắc Việt thì đúc kết từ trận đánh Bãi đáp Albany.
Tôi đoán là
cuộc xung đột này chưa thể kết thúc nhanh chóng,
và còn nhiều khó khăn phía trước.
Chắc chắn chúng ta phải chuẩn bị.
Trận la Đrăng nổ ra tháng 11 năm 1965,
năm cuối trung học của tôi,
và cũng là lần đầu xác thực chính thức
quân chính qui Bắc Việt tham chiến chứ không phải Việt Cộng.
Tất nhiên lý giải của tôi là:
“Đó, có bằng chứng rồi nhé.
Phe Bắc Việt chính là quân gây hấn”.
Đó là lúc tôi bắt đầu nghĩ
hay mình khoan vào đại học vội,
mà gia nhập Thủy quân lục chiến chăng.
Chỉ có Thủy quân lục chiến thôi. Không đắn đo gì cả.
Thủy quân lục chiến toàn thằng như tôi, nhỏ người nhưng to gan.
Tuy tuyên bố thắng trận ở la Đrăng nhưng trong thâm tâm,
Tướng Westmoreland và chính quyền Johnson lo lắng.
Dù quân Mỹ có ưu thế cơ động trực thăng,
nhưng quân địch lại chủ động
về thời gian và địa điểm giao tranh.
Thông tin tình báo mà Washington dùng
để ra quyết định toàn thiếu chính xác.
Bây giờ người ta lại nghi là ở Nam Việt Nam
có đến 12 chứ không phải 5 trung đoàn Việt Cộng,
có 9 chứ không phải 3 trung đoàn Bắc Việt.
Dù bị đánh bom nhiều tháng,
số quân chính qui Bắc Việt vượt Khu phi quân sự
vào miền Nam vẫn nhiều gấp 3 con số ước tính ban đầu.
Hà Nội dường như cũng leo thang chiến tranh.
Và số thương vong Mỹ ngày càng tăng.
Khi Thượng Nghị sĩ Fritz Hollings đến Sài Gòn sau trận la Đrăng,
Tướng Westmoreland nói với ông: “Tỉ lệ tổn thất địch ta
hiện giờ là 10 trên 1”.
Hollings cảnh báo:
“Westy, dân Mỹ không quan tâm đến số 10.
Họ chỉ quan tâm đến số 1”.
Tướng Westmoreland, từng tuyên bố sẽ thắng
trong 3 năm, gửi điện khẩn về Washington
xin thêm 200 ngàn quân nữa.
Robert McNamara nhớ lại: “Yêu cầu đó đúng là choáng váng”.
Một lần nữa, ông đề xuất 2 lựa chọn:
hoặc tìm cách thỏa hiệp với Hà Nội,
hoặc chấp nhận yêu cầu gửi thêm quân,
dù Bộ trưởng Quốc phòng nói cùng lắm
là có 30% khả năng chiến thắng.
Sau đó họ ngồi lại
và bỏ phiếu chọn giải pháp thứ hai.
Bức xúc của tôi lúc đó là ở chỗ
các chính trị gia đã dối trá.
Có những sai lầm trong chính sách
dù cực kỳ đau xót, gây chết người,
nhưng nếu xuất phát từ thiện ý trong sáng
thì tôi vẫn có thể hiểu được.
Giống như thời Eisenhower và Kennedy
đang còn dò dẫm tình hình.
Nhưng 3 năm trước khi tôi sang Việt Nam,
tức là từ năm 1965, McNamara đã biết không thể thắng được,
điều đó làm tôi nổi điên.
Ta có thể mắc sai lầm.
Nhưng che đậy sai lầm
đồng nghĩa với việc giết người để thỏa mãn cái tôi của mình.
Điều đó làm tôi điên tiết.
Hàng chục ngàn lính Mỹ tiếp tục chuẩn bị sang Việt Nam
từ khắp nơi trên đất nước,
và Tướng Westmoreland cùng ban chỉ huy
lên kế hoạch đánh lớn trong năm mới 1966.
Trong lúc đó, với hy vọng Liên Xô sẽ thuyết phục Hà Nội
ngồi vào bàn đàm phán, McNamara thúc giục Tổng thống
tuyên bố ngừng đánh bom Bắc Việt Nam.
Dù giới quân sự nói ngừng ném bom sẽ cho địch thời gian
củng cố phòng thủ, Johnson đồng ý ngừng ném bom
vào đêm Giáng Sinh.
Ông nói, ngay cả khi không đạt được gì khác,
dân Mỹ sẽ thấy rằng
trước khi gửi thêm con họ ra trận,
“chúng ta đã nỗ lực hết sức”.
Trong gia đình tôi, Giáng Sinh lúc nào cũng là dịp đặc biệt.
Dĩ nhiên chúng tôi gửi quà cho Denton.
Bà hàng xóm bảo tôi là
đài địa phương cho thu hình miễn phí
để gia đình gửi cho con cái ngoài mặt trận.
Chúng tôi mặc đồ đẹp để quay phim.
Chúng tôi định mỗi người nói một chút
về cuộc sống ở nhà, và chúc anh ấy an lành.
Hôm đó với tôi là ngày khủng khiếp.
Quay phim làm tôi cảm nhận rõ anh ấy đang ở rất xa.
Mogie, ba mẹ đây.
Xem nào, hôm nay là thứ mấy nhỉ.
À, thứ Bảy... Ngày 13/11.
Nhờ đài truyền hình WTEN, ba mẹ có dịp nói chuyện với con.
Trước tiên, cả nhà chúc con Giáng Sinh an lành.
Rand, con muốn nói gì với anh Mogie?
Chúc mừng Giáng Sinh.
Chúc mừng Giáng Sinh, con trai.
Ba mẹ gửi quà cho con,
và một gói nữa ở nhà chờ con về.
Một đĩa nhạc sáo và trống ba mẹ mua ở Williamsburg.
Candy?
Cô giáo em khó tính, hay cáu lắm,
em chẳng thích đi học chút nào.
Em lên phù hiệu Nâu Hướng đạo rồi nhé.
Chúc Giáng Sinh vui vẻ.
Chúc Giáng Sinh vui vẻ, Mogie.
Quà Giáng Sinh của em là bộ trượt tuyết.
Anh về, mình đi trượt tuyết chung nhé.
Cả nhà chúc con Giáng Sinh thật hạnh phúc,
và sẽ nhớ về con trong ngày Giáng Sinh.
Cả nhà nhớ con, con yêu.